تەما، میدیای ڕاستی و شیكاری

ئەوەیكە كڕین و فرۆشتن بە كوردەوە دەكات، نیولیبراڵیزمە

29 Oct
تەما / 29.10.2019

هەورامان فەریق/ ماستەری كۆمەڵناسی

خوێندنەوەگەلی گشتگیر و جۆراوجۆر بۆ دۆخی هەنووكە و هەڵوێستە میزاجییەكانی تڕەمپ بەرامبەر كوردان و هێرشی داگیركارانەی توركیا بۆ سەر رۆژئاوا دەكرێت. وەك بڵێی ئەمە یەكەمجار بێت كە زلهێزەكان و بەتایبەت ئەمریكا پشت لە كورد بكەن. لایەنگرانی تیۆرەكانی پیلان، ئابوریی سیاسی، ململانێی شیوعیەت و سەرمایەداری و فەلسەفەی ئەخلاق، رەنگە تۆخترینی ئەو خوێندنەوانە بن. لەگەڵ هەموو ئەم خوێندنەوانەدا دەكرێت لە گۆشەنیگایەكی دیكەشەوە سەیری دۆخەكە بكرێت. ئەو دۆخ و سیاسەتەی كە لە بڕیاری رفرەندەمی سەربەخۆیی كوردستان و دەسبەسەرداگرتنی كەركوكەوە تا ئێستای رۆژئاڤا، بەرۆكی كوردانی بەرنەداوە. ئەو خوێندنەوەیەش بریتییە لە بەهێزبوونی سیاسەت و جیهانبینییەك لە بلۆكی رۆژئاوا و بەتایبەت لە ئەمریكادا كە پێی دەوترێت "نیولیبرالیزم". بە پشتبەستن بەم خوێندنەوەیە، رەنگە باشتر بتوانین بگەین بەو ڕاستییەی كە ئەوەی بەسەر كورددا هات نە پشتتێكردنی ئەمریكایە، نە پیلان و گەلەگۆمەكی نێودەوڵەتیی و نە هەڵەی شەڕڤانان و كانتۆنەكان، بەڵكو دەبێ لە ئاوێنەی جیهانبینی نیولیبرالیزمەوە سەیری دۆخی كورد و هەڵوێستی تڕەمپیزم بەرامبەر بەم رووداوانە بكەین. ئەم جیهانبینییە، ئەم سیاسەتە كە پێی دەوترێ نیولیبرالیزم، تەنیا ئاڕاستە و سیاسەتێكی رووت نییە، بەڵكو هێندە بەهێزە كە وەك دینێكی لێهاتووە. پەیڕەوان و پەیامبەرانی تایبەت بە خۆی هەیە لە سەرتاسەری جیهاندا. كەرەستە و میكانیزمەكانیشی لەبەردەستە. وەك قوتابخانە و ئەپستمۆلۆجیایەك بەردەوام خۆی نوێ دەكاتەوە. ئێستاكە ئەم نیولیبرالیزمە لە ئەمریكادا، دۆناڵد تڕەمپ یەكێكە لە دەموچاو و كارەكتەرەكانی. ئەمە هەر ئەو مەترسییەیە كە نوام چۆمسكی نزیكەی هەشت ساڵ لەمەوبەر خەڵكی ئەمریكای لە مەترسی سەرهەڵدانی ئاگادار كردەوە، مەترسی سەرهەڵدانی تڕەمپیزم.

ئەوەی بەسەر كورددا هات نە پشتتێكردنی ئەمریكایە، نە پیلان و گەلەگۆمەكی نێودەوڵەتیی و نە هەڵەی شەڕڤانان

ئێستا با بە كورتی و بەكوردی بزانین نیولیبرالیزم چییە و كێشەی كورد لە كوێی ئەم جیهانبینی و هاوكێشەیەدایە. دەوترێ نێولیبرالیزم چ لە نێو دیموكراتەكان و چ لە نێو كۆمارییەكاندا لە دوای (دۆناڵد رەیگان)ەوە وردەوردە سەرهەڵدەدات. دواتر هێدی هێدی بە هاتنی (بووشی باوك و ئۆباما)، خۆی زیاتر بەهێز دەكات. بەمدواییەش بە سوودوەرگرتن لە ناڕەزایەتی خەڵك لە سیستمی پەرلەمانی و سۆسیال دیموكراتەكانی ئەمریكا، وروژاندنی هەندێك بابەتی وەك دژایەتی كۆچبەران، پەراوێزخرانی سپیپێستە كەمینەكانی ئەمریكا و بەكارهێنانی تەكنیكەكانی پۆپۆلیزم و مەیلی رای گشتی بۆ كۆتاییهێنان بە شكستە یەكلەدوای یەكە سەبازییەكان، رێگە بۆ هەلبژاردنی فاشیستخوویەكی وەك تڕەمپ خۆش دەبێت.

نیولیبراڵیزمی ئەمریكیی كە هاوكات خاوەن كۆمپانیا سەرمایەدارییەكانیش پێكدەهێنن، لە رووی جیهانبینییەوە جەخت تەنیا لەسەر لایەنی ئابوری و سوود دەكاتەوە. لایەنگرانی بڕوایان بە شتێك بەناوی فەلسەفە و ئەپستمۆلۆجیا و مۆراڵ نییە و ئەم شتانە و بە یاریی منداڵانەی دەزانن. ئەوان هەندێك پڕەنسیپی دیاریكراوی تایبەت بە خۆیان هەیە كە گرنگترین پڕەنسیپیان بریتییە لەوەیكە "حەقیقەت لە بازاڕدایە" واتە ئەوە بازاڕە كە راستیی دەڵێت نەك شتێكیتر. ئەوان جەخت لەسەر یەك جۆرە ئەقڵانییەت دەكەنەوە كە ئەویش ئەقڵانییەتی ئامرازی یان مەیلەو ئامانجە، كە ماكس ڤێبەر باسی كردووە. ئەم جۆرە ئەقڵانییەتەشیان بۆیە بەدڵە چونكە باوەڕیان بە گەشتن بە قازانج هەیە لە زووترین كاتدا و بە هەر نرخێك بێت. لە روانگەی سیاسەتی دەرەوە هێندە بەسە كە لە یەكەم سەردانی تڕەمپەوە بۆ سعودیە و وەرگرتنی سەدان ملیار دۆلار لە ئالی سعود ئەم راستییەمان بۆ بسەلمێت.

لایەنگرانی نیو لیبرالیزم بڕوایان بە شتێك بەناوی فەلسەفە و ئەپستمۆلۆجیا و مۆراڵ نییە و ئەم شتانە و بە یاریی منداڵانەی دەزانن

مامەڵەی ئەوان لە رووی سیاسەتی ناوخۆیی و دەرەكیانەوە بریتییە لەوەیكە ئەگەر دەست بۆ پڕەنسیپەكانمان نەبەیت و نەبیتە هەڕەشە بۆ سەرمان، تۆ دۆستمان دەمێنیتەوە و بەپێچەوانەوە دەبیتە دوژمن. ئەو رستە دوبارەیەی كە ئەگەر وانەكەیت "ئابوریت وێران دەكەم" دیسانەوە لە رووی شیكردنەوەی گوتارەوە رێك ئەو راستییەمان بۆ دوپات دەكاتەوە. ئەوان بەردەوام دەڵێن ئەگەر بتەوێ بمێنیتەوە دەبێ پابەندی پڕەنسیپەكانی ئێمە بیت و ببیتە بەشێك لە سەرمایەداریی جیهانیی. هەر ئەوەیكە لە رفرەندەمی كوردستانیشدا دوپاتیان دەكردەوە كە ئەم هەنگاوە بە قازانجی ئێوە نییە. بۆیە ئەگەر تەماشا بكەین و رابمێنین، ئەو هەڵوێستانەی تڕەمپ بەرامبەر بە ئێرانیش دیسانەوە بریتی نییە لە بابەتەكانی مافی مرۆڤ، چەكی ناوەكی، مافی پێكهاتەكان و.. هتد، هێندەی داواكاری و داخوازی ملدانی ئێرانە بۆ ئەوەی ببنە بەشێك لەو بازاڕەی كە دواجار سوودەكەی دەچێتەوە خەزێنەی ئەمریكا.

لە سیاسەتی ناوخۆیشیاندا، نیولیبراڵەكانی ئەمریكا، سێنتراڵن. واتە هەمووان دەبێت پابەند بن بە رێساكانی ئەوانەوە كە بریتین لەو رێسایانەی كە بازاڕ دیاریی دەكات.

لە روانگەی ئەوانەوە، جیهانیبوون واتە نیولیبرالیزمبوون. هەر بۆیە، تێڕوانینی ئەوان بۆ چەمكی "نەتەوە" و "دەوڵەت-نەتەوە"، تێڕوانینێكە كە بە هیچ شێوەیەك لەگەڵ دۆخی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و بەتایبەت كوردان و خەون و خەیاڵیاندا یەك ناگرێتەوە. ئەوان تاڕادەی بێزاربوون لە چەمكی "نەتەوەكان"، بێزارن و پێیان وایە كە هەموو گەل و نەتەوەكان و پەیڕەوانی ئایینە جیاوازەكان دەتوانن زۆر بە ئاسانی پێكەوە بژین. ئەوان باوەریان وایە كە نەتەوەكان كۆمەڵگەلێكی خەیاڵی و وەهمین. لەمڕووەوە ئەوان هێزە كوردییەكانی رۆژئاوایان لا پەسەندترە تا كوردانی سێ بەشەكەیتر و بەتایبەت باشووری كوردستان، بەڵام كێشەی كوردانی رۆژئاواش دیسانەوە كێشەی بازاڕ بوو لە روانگەی نیولیبراڵەكانەوە. چونكە لەبەر ئەوان نەدەكرا بازاڕێكی گەورەتر لەدەست خۆیان بدەن.

كێشەی كوردانی رۆژئاوا دیسانەوە كێشەی بازاڕ بوو لە روانگەی نیولیبراڵەكانەوە، چونكە لەبەر ئەوان نەدەكرا بازاڕێكی گەورەتر لەدەست خۆیان بدەن

ئێستا بە تێگەشتن لە جیهانبینی و پڕەنسیپەكانی ئەم سیاسەتەی نیولیبراڵەكان رەنگە بتوانین ئاسانتر لە هەڵوێستەكانی ئەم دواییەیان لەمەڕ رفراندەمی سەربەخۆیی كوردستان و بەدەستەوەدانی كەركوك و بەرگرینەكردن لە كوردستانی باشوور لە لایەك و پشتكردنە كوردانی رۆژئاڤا – هەرچەندە هیچكات رێككەوتنێك لە نێوانیاندا نەبووە- لە لایەكیترەوە تێبگەین. نیو لیبراڵەكان كە تڕەمپ و مایک پێنس دیارترینیانن، رەنگە ناپاك بن بەرامبەر بە كورد، بەڵام راستگۆترینن لەگەڵ پڕەنسیبەكانی خۆیاندا. بۆ ئەوان ئەوە بازاڕە كە كرۆكی راستەقینەیە(حەقیقەتە) و كاتێك كە كەركوك لە لایەن حەشدی شەعبی و هێزەكانی ئێراقەوە داگیر دەكرێت، بۆ ئەوان چ شتێك لە بیرە نەوتەكانی كەركوك دەبێت گرنگتر بێت. ئێستاش كە توركیا رۆژئاوای كوردستان خاپور دەكات بۆ نیولیبرالەكان تەنیا ئەو چەند بیرە نەوتە گرنگە كە تڕەمپ لە كۆنفرانسی رۆژنامەگەری خۆیدا سەبارەت بە دۆخی سوریا ئاماژەی پێدا: گروپێك لە سەربازەكانمان بۆ پارێزگاری لە بیرە نەوتەكان دەمێننەوە.

كوردەكان باس لە خەبات، خوێن، خاك، نەتەوە، ئاڵا و رابردوو دەكەن، تڕەمپیش سەروبنی قسەی بریتییە لە پارە، میلیەن، بیلیەن، نەوت و ئابوری

لە رووی مێتۆدۆلۆجییەوە ئەگەر بە پشتبەستن بە شیكردنەوەی ناوەڕۆك و شیكردنەوەی گوتاریش (Discourse Analysis) سەرنجێكی تویتە یەكلەدوای یەكەكانی تڕەمپ بدەین و بەراوردیان بكەین بە پەیامەكانی مەزڵوم كۆبانی و ساڵح موسلیم و پەیامەكانی سەرۆكی پێشووی هەرێمی كوردستان و رای گشتی كوردەكان، زۆر بە ڕوونی پەی بەم جیاوازییە گوتارییەی كورد لە لایەك و گوتاری نیولیبراڵەكان و تڕەمپ لە لایەك دەبەین. كوردەكان باس لە خەبات، خوێن، خاك، نەتەوە، ئاڵا و رابردوو دەكەن. تڕەمپیش سەروبنی قسەی بریتییە لە پارە، میلیەن، بیلیەن، نەوت و ئابوری. نیولیبراڵیزم نە دەزانێ خاك چییە، نە ئاڵا، نە مۆراڵ. نیولیبراڵەكان بە هیچ جۆرێك ناتوانن بە چاویلكەی فەلسەفە و مرۆڤایەتی و مافەكانی مرۆڤ سەیری سووتانی جەستەی منداڵانی كورد و ئاوارەبوونی دەیان هەزار كەس بكەن. بەمپێیە دۆخی كوردان هەتا دێت خراپتر و ناڕوونتر دەبێت و لە كاتی ئێستادا هیچ هیوایەك بەدی ناكرێت.

کۆمێنتی خۆت بنووسە